عزاداری در تاریخ

آنانکه بسیار گریه کردند

امام صادق (ع) فرمود: آنان که بسیار گریه کردند، پنج نفرند، آدم(ع) و یعقوب (ع) و یوسف(ع) و فاطمه (س) بنت محمّد (ص) و علی بن الحسین (ع) ، تا آنجا که می فرماید و اما علیّ بن الحسین (ع) چهل سال بر پدرش حسین گریه کرد، طعامی در برابر آن حضرت نگذاشتند مگر اینکه گریه کرد.

عزاداری در زمان امام جواد (ع) :

در زمان امام جواد (ع) شیعه در برپایی شعائر غم آور مقداری آزادی پیدا کردند. چون مأمون خلیفه مخصوصاً به شیعیان سهل می گرفت و از طرفی هم امام جواد (ع) داماد مأمون و همسر دخترش ام الفضل بود، و عزاداری بر امام حسین (ع) در دو راه علویین آشکار و بدون هیچ فشاری برپا می شد و کسی در این باره متعرض نمی شد، و این آزادی تا زمان معتصم نیز ادامه داشت چون او در مراعات علویین و دوستان اهل بیت کوشش می کرد و از اینکه آنان فشار بیاورند مانع می شد و اقامه ی عزاداری بر امام حسین (ع) شهید در دوران آنها آشکار و پنهانی و گذرا بود.

در کل اقامه ی نوحه سرایی و سوگواری ها و مجالس حزن و شعائر عزا بر حسین شهید (ع) در زمان ائمه اطهار دوازده گانه (ع) جزر و مدّ داشته ولی هر فرصتی در هر عصری و قومی که برای ائمه پیش آمد از دست ندادند و شیعیان و دوستان شان را تشویق کردند و به گریه ی بر امام حسین (ع) و غمگین شدن به کشتن حسین (ع) و مرثیه خوانی با اشعار و قصیده ها و اقامه ی عزا و سوگواری بر آن حضرت و مخصوصاً روز عاشورا را روز حزن و گریه و زاری و نوحه سرایی قرار دادن .

عزاداری و نوحه سرایی در سلاطین آل بویه

دامنه ی عزاداری و مجالس سوگواری بر امام حسین (ع) در زمان آل بویه که در اواسط عباسیین بودند وسعت پیدا کرد که این امرا و بزرگان سلطنت آل بویه این مجالس یاد بود و نوحه سرایی ها و شعارهای سوگواری را زنده کردند و به رغم مخالفت و معارضه ی بزرگترین خلفاء عباسی می شد بسیاری از حالات و عزاداری و شعائر به ماسبق اضافه کردند و احیاء این مجالس یاد بود حسینی و شعائر دردناک از طرف بویهیّین فقط به عراق اکتفا نشد بلکه به دیگر کشورهای اسلامیه مانند مصر و شمال افریقا و کشورهای دیگر عربی و ایران و غیر اینها نیز کشانیده شد.

اگر چه سلاطین ال بویه اول کسی نبودند که مجالس نوحه سرایی و عزا و سوگواری بر امام شهید (ع) اقامه کردند ولی آنان اولین کسانی بودند که آنرا وسعت دادند و از دائره تنگ نوحه سرایی در خانه ها و مجالس خصوصی و خواننده های آرام و بر سر قبر امام شهید (ع) به دائره ی بازارهای آشکارا و با حرکت به خیابانها و کشاندن مردم به سینه زنی مبدّل کردند .

توسعه ی نوحه سرایی در سلطنت آل بویه

این شیوه ی نوحه سرایی بر امام حسین (ع) ادامه پیدا کرد و شعارهای عزاداری در خلال سلطنت آل بویه در عراق و ایران روز به روز توسعه یافت و آن حاکم و سلطمانی که این امر را شروع کرد . در سنه ی 334 بود و در سال 467 نیز پایان یافت و در این میان سلطنت از دست خلفا بنی عباس بیرون رفت و در حکمرانی برای آنها به جز اسم خالی نماند چون سلطنت واقعی در دست بویّهیین بود .

نوحه سرایی و عزاداری در زمان سلطان معزالدوله

آل بویه اول کسی بودند که در پایدار کردن یاد امام حسین (ع) در عاشورا شروع کردند چون سلطان معزالدوله که در سنه ی 334 در عهد خلیفه ی مستکفی به بغداد مستولی شد بعد در سنه ی 352 دستور داد بازارها را تعطیل و حرکت داد وستد را متوقف کنند و با گذاشتن خانه ها در بازار مردم را سیراب کنند و زنها از خانه بیرون می آمدند سیلی به صورتها یشان می زند و بر حسین (ع) نوحه سرایی می کردند و این عادت و رویه در هر سال روز عاشورا استمرار داشت و تا اواسط قرن ششم که عهد سلجوقی ها بود عمل می کردند ....[1]

عزاداری به دستور معزالدوله برای واقعه دردناک کربلا

معزالدوله دیلمی بویهی در زمانی که قدرت و حکم بویهیین در بغداد بالا گرفته بود احیاء یاد آن واقعه ی دردناک کربلا را که در محرم واقع شده بود جزء عادت و رویه ی مردم قرار داد و لباس ماتم معین کرد . و به خاطر همین بازارها بسته می شد و قصابها کارشان را تعطیل می کردند و نانوائی ها و طباخی ها از پختن خود داری می نمودند و حوضها و گودالها از آب خالی می شد و صندوقچه و بسته ی بامو در خیابانها و راهها گذاشته می شد، و زنان با لباسهای پاره شده راه می افتادند سیلی به صورت هایشان می زدند و از غم و اندوه بر حسین شهید (ع) و لوله و هلهله می کردند و در این روز مرثیه ها و نوحه ها خوانده می شد.[2]

سیاه پوشی عمومی در دهه اول محرم در زمان آل بویه

این عادت اعلان سیاه پوشی در دهه ی اول محرم الحرام بزرگترین رویه ای بود که معزّالدوله بویهی اول آن را رسم کرد و این دستور در سنه ی 963 میلادی صادر کرد و زنده نگهداشتن این یاد بود سالیانه شهادت امام حسین (ع) را بر مردم حتمی و قطعی کرد و از آن وقت این عادت استمرار داشت و از نظر سر و صدا و شعاریت این عادت مشهورترین عادت شیعه شد...

آل بویه شیعه را یاری کردند

آل بویه بودند که شیعه را یاری می کردند و تشیّع در عهد آنان به کمال رسید به طوری که معزالدوله در سنه ی 352 دستور اقامه ی عزاداری در عاشورا را داد و این اولین مجلس سوگواری بود که در بغداد برگزار شد .... البته قبل از آن در بغداد عزاداری بسیاری برگزار شده ولی منظور آن است که اولین سوگواری عمومی در بازارها و خیابانهای بغداد بوده. [3]

تأکید معزالدوله بر اقامه عزاداری

معزالدوله دیلمی اصرار و تأکید داشت به پی گیری عادت اقامه ی عزاداری در روز تاسوعا و عاشورا در بغداد ، و گروهها و جمعیت ها همه این سوگواری ها را اقامه می کردند و بازارهای بغداد را با علم های مخصوص بند می آوردند و به سر و سینه هایشان می زدند ، همانطور که سلطان معزالدوله بویهی لباس عزا و حزن می پوشید و در پیشاپیش لشکرش که در این عزاداری شرکت داشتند می رفت ، و این عادت که همیشه در کشورهای اسلامی تا الآن متداول است از آثار معزالدوله است که در این رویه و شیوه ی مرضیه ممتاز شده و معزالدوله است که در این رویه و شیوه ی مرضیه ممتاز شده و معزالدوله سلطان عادلی بود و در سنه ی 356 وفات کرد ....[4]

1- مدینة الحسین سلسله دوم ، خدمات آل بویه در عراق و عتبات مقدسه .

2- موسومة العتبات المقدسه، ج اول، ص 372 نقل از کتاب ( تاریخ الشیعه فی النهد) ، تألیف دکتر هولبستیر .

3- بغیة البنلاء ، ص 68.

4- قهرمان اسلام ، علی اکبر تشید ، ج 3 ، ص 198.