عزاداری چیست ؟

عزاداری نوعی تحلیل و احترام از ائمه است و آنها شایستگی این تجلیل را دارند، زیرا محبوب خدا و اولیای او بوده ، در دو سرا منزلت خاصی دارند . امروزه در جهان ، ملل مختلف از رهبران خود در زمان حیات و پس از آن تجلیل می کنند . گاه این بزرگداشت ها منجر به پیدایش وابستگیهای انحرافی می شود، در حالی که احترام به اولیای خدا، عبادت بوده ، زنگار معاصی را از دل می زداید.

برگزاری مجالس گرامی داشت، قدر دانی از اهل بیت است. گریه ی سوگواران ، حصن و دژ محافظ آنها محافظ آنها در برابر اهوال قیامت است، همان طور که جنایات ستمکاران ، اسباب غصه آنهاست . گریه برای اهل بیت، شیعیان را ساخته و پرداخته کرده، مرگ و حیات، سلامتی و بیماری را در چشم و دل آنان یکسان تجلی داده است .

فرمان امامان و رهبران مذهبی در اهتمام به استمرار سوگواری ، فرمان به تحکیم و تهذیب سیاست و فرهنگ و تمدن ماست. امام صادق (ع) فرمود :

« من ذکرنا عنده نفاضت عیناه و لو مثل جناح الذباب غفرالله ذنوبه ولو کانت مثل زبد البحر.[1]»

هر کس یاد ما کند و از دیدگانش اشک ریزد ـ اگر چه به اندازه ی بال مگسی باشد ـ خداوند گناهانش را می آمرزد ـ هر چند مانند کف دریا باشد .

این آثار گریه هاست که مسیر تاریخ و سیاست و تمدن و عزت را ترسیم می کند. و امر گریه کنندگان واقعی را تا ورای عالم ماده و تا صبح محشر بر پایه های عزت و سیادت پی ریزی نموده، حیات طیبه ی آنها را از کفر و شرک و تملق و چاپلوسی پاک می نماید و آنها را محبوب قلوب اولیا و انبیا می سازد .

برپا داشتن مراسمی به یاد شهدا در ایام مختلف ، بویژه دهه محرم و روز عاشورا . این عمل که زنده نگه داشتن هدف حسینی و فرهنگ عاشوراست ، مورد تشویق بسیار اولیاء دین است و خود معصومین در راه اقامه ی عزای حسینی ، می کوشیدند .[2]

زیرا عزاداری بصورت گریه، برپایی مجالس ذکر، سرودن مرثیه ، گریاندن و نوحه خوانی و احیاء خط ائمه و تبیین مظلومیت آنان است . امام محمد باقر(ع) در زمینه ی برپایی عزا در خانه ها برای امام حسین می فرماید :

« ثُمَّ لِیندُبِ الحسین وَ یَبکیه وَ یَأمُرْ مَن فی دارِهِ بالبُکاءِ عَلیهِ و یُقیمُ علیه و یُقیمُ فی داره مصیبّتُه باظهارِ الجَزَعِ علیه وَ یَتَلاقُونُ بالبُکاءِ بعضاً فی البُیُوتِ وَ لیُعزَّ بعضُهُم بعضاً بمصاب الحسین.[3]»

( به کسانی که می توانند روز عاشورا به زیارت آن حضرت بروند اینگونه دستور می دهد) بر حسین (ع) ندبه ، عزاداری و گریه کند و به اهل خانه خود دستور دهد که بر او بگریند و در خانه اش با اظهار گریه و ناله بر حسین (ع) مراسم عزاداری برپا کنند و یکدیگر را با گریه و تعزیت و تسلیت گویی در سوگ حسین (ع) در خانه هایشان ملاقات کنند.

سنّت عزاداری ، با برخورداری از عشق و محبتی که از امام حسین (ع) در دلها بوده و هست تبدیل به یک برنامه گسترده مردمی و مقدس شده است و هرگز سستی و خاموشی ندارد و به برکت آن ، اقشار بسیاری با امام حسین و دین و فرهنگ عاشورا آشنا می شوند فراز و نشیبهای زیادی بر خامس آل عبا گذشته و هرگاه که شیعیان قدرت و حکومتی یافته اند در ترویج و توسعه آن کوشیده اند.

در زمان آل بویه ، در دهه اول محرم، شیعیان به عزاداری حضرت سید الشهدا قیام نمودند. معزالدوله اولین کسی است که به مردم بغداد در دهه اول محرم دستور داد که سیاه بپوشند و بازارها را سیاه پوش کنند و به مراسم تعزیه داری حضرت سیدالشهداء قیام کنند . بستن دکانها و منع طباخی و تعطیل عمومی در روز عاشورا از طرف معزالدوله دیلمی تا اوایل سلطنت سلجوقی در آن شهر معمول بود.

رمز جاودانگی نهضت حسینی نیز همین احیا و زنده نگه داشتن و تنظیم شعائر بوده است . امام خمینی ( قدس سره) فرمود : « الان هزار سال است که با این منبرها و روضه ها و با این مصیبتها و با این سینه زنیها، ما را حفظ کرده اند و تا حالا آورده اند . هر مکتبی تا پایش سینه زن نباشد تا سرو سینه زن نباشد حفظ نمی شود ما باید برای یک شهیدی که از دستمان می رود. علم بپا کنیم و نوحه خوانی کنیم .[4]»

برپایی عزا برای سیدالشهدا، نوعی اعتراض به ظالمان و حمایت از مظلوم است . اشک ریختن در سوگ اباعبدالله عامل تقویت حس عدالتخواهی و انتقامجویی از ستمگران و زمینه سازی برای تجمع نیروهای پیرو حسین (ع) در خط دفاع از حق است. عزاداری برای شهید، انتقال فرهنگ شهادت به نسلهای آینده است. به تعبیر شهید مطهری : « در شرایط خشن یزیدی، در حزب حسینیها شرکت کردن و تظاهر به گریه کردن بر شهدا نوعی اعلام وابستگی به گروه اهل حق و اعلان جنگ با گروه باطل و در حقیقت، نوعی از خودگذشتگی است. اینجاست که عزاداری حسین بن علی (ع) یک حرکت است یک موج و یک مبارزه اجتماعی .[5]»

عزاداری سبب می شود که شور و عاطفه از شعور و شناخت برخوردار گردد. و ایمان را در ذهن جامعه هوادار، زنده نگه دارد و مکتب عاشورا به عنوان یک فکر سازنده و حادثه ی الهام بخش ، همواره تأثیر خود را حفظ کند.

عزاداری احیا خط خون و شهادت و رساندن صدای مظلومیت آل علی به گوش تاریخ است. عزاداران حسینی ، پروانگانی شیفته ی نورند که شمع محفل آرای خویش را یافته ، از شعله شمع ، پیراهن عشق پوشیده اند و آماده جان باختن و پر سوختن و فدا شدن اند. نقش عزاداری در حفظ فرهنگ عاشورا مهم است .

عمیق ترین پیوندها را از طریق آمیختگی عقل و عشق و برهان و عاطفه که در کربلا تجسّم یافته است انتقال می دهد. هم بر مظلومیت امام گریه می شود و هم در سایه ی آن هدف امام حسین از نهضت و حرکت شناخته می شود.

روضه های خانگی و دسته های عزاداری و هیئتهای زنجیر زنی ، پوشیدن لباس مشکی و پرچم بدست گرفتن و شربت و آب دادن و تلاش در برپایی مجالس و نوحه خوانی و سینه زنی و .... هر یک به نوعی سربازگیری جبهه ی حسینی است و این پیوند قلبی را عمق و غنا می بخشد .

1- لهوف ـ سیدبن طاووس ، ص 10.

2- تاریخچه عزاداری حسینی

3- کامل الزیارات ، ص 175 .

4- صحیفه نور ، ج 8، ص 70 – 69 .

5- نهضتهای اسلامی صد ساله ی اخیر، شهید مرتضی مطهری ، ص 89 .